Verbouwen met of zonder architect: wat zegt de wet in 2026?
Je hebt plannen. Mooie plannen. Maar zodra je ze hardop uitspreekt, aan een aannemer, een buur of een familielid dat ooit een huis heeft gebouwd, klinkt de vraag altijd: moet je daarvoor geen architect nemen?
In 2026 is het antwoord op die vraag genuanceerder dan ooit. De Vlaamse regelgeving is volop in beweging, en het is belangrijk te weten waar je aan toe bent voor je aan een verbouwing begint.
Wat was de regel tot voor kort?
De basisregel in België was helder: wie bouwt of verbouwt waarvoor een omgevingsvergunning vereist is, moet verplicht samenwerken met een architect die ingeschreven is bij de Orde van Architecten. Die koppeling tussen vergunningsplicht en architectenplicht was jarenlang de rode draad in de Architectenwet van 1939.
Wat veranderde er op 1 maart 2026?
Op 6 februari 2026 keurde de Vlaamse Regering een nieuw wijzigingsbesluit goed dat op 1 maart 2026 in werking trad. De bedoeling was om het vergunningsproces te vereenvoudigen en de administratieve last te verlichten. Dat besluit bracht een ingrijpende verandering met zich mee.
Bepaalde werken die vroeger vergunningsplichtig waren, zijn sindsdien vrijgesteld van vergunning. Concreet gaat het om handelingen aan gevels en daken, ook wanneer die gepaard gaan met stabiliteitswerken, en om binnenverbouwingen, zelfs wanneer die de stabiliteit van het gebouw raken. Voorwaarde is wel dat de functie van het gebouw ongewijzigd blijft en het aantal woongelegenheden niet wijzigt.
Wie zijn gevel isoleert, zijn draagmuren aanpakt of een binnenverbouwing uitvoert met stabiliteitswerken, is sindsdien wettelijk niet meer verplicht een architect in te schakelen. De medewerking van een architect wordt wel steeds aangewezen. Maar werken van vrijgestelde stedenbouwkundige handelingen die zonder de medewerking van een architect worden uitgevoerd, betekenen niet meteen een stedenbouwkundige inbreuk overeenkomstig artikel 6.2.2, 5° VCRO.
De reactie: commotie en correctie
Die onverwachte consequentie zorgde voor heel wat beroering, bij architecten, bij bouwheren en in de politiek. De Orde van Architecten richtte een meldpunt op en trad in dialoog met het kabinet van minister van Omgeving Brouns.
De Vlaamse Regering reageerde snel. Op 3 april 2026 gaf ze principiële goedkeuring aan een aanpassing van het vrijstellingsbesluit waarbij de vrijstelling opnieuw afhankelijk gemaakt wordt van de medewerking van een architect bij stabiliteitswerken. Na advies van de Raad van State keurde de Vlaamse Regering die wijziging op 10 juli 2026 definitief goed. Concreet betekent dit dat de vrijstelling voor gevel-, dak- en binnenverbouwingen met stabiliteitswerken uitsluitend geldt wanneer een architect aangesteld is voor het ontwerp én de controle van de werken. Wie die werken uitvoert zonder architect, geniet de vrijstelling niet en is alsnog vergunningsplichtig.
Wat betekent dit voor jou als verbouwer?
De medewerking van een architect blijft aangewezen indien er stabiliteitswerken aan te pas komen of indien er vergunningsplichtige werken worden uitgevoerd.
De reden is eenvoudig: de zorgvuldigheidsplicht blijft overeind. Wie verbouwt zonder architect en er loopt iets mis, staat zelf aansprakelijk. Bovendien heeft een architect een wettelijke tienjarige aansprakelijkheid voor ernstige gebreken aan de constructie. Een aannemer heeft die tienjarige aansprakelijkheid niet automatisch. Zonder architect ben je als bouwheer dus veel zwakker beschermd als er zich jaren later structurele problemen voordoen.
Wanneer is een architect vandaag sowieso nog verplicht?
Voor nieuwbouw, voor uitbreidingen die het volume van een woning wijzigen, voor functiewijzigingen en voor werken aan beschermd erfgoed blijft de samenwerking met een architect sowieso verplicht. Die categorie van werken valt buiten het nieuwe vrijstellingskader.
De verstandigste aanpak
Ongeacht wat de wet op dit moment letterlijk zegt, blijft de praktische boodschap dezelfde: wie stabiliteitswerken uitvoert, doet dat bij voorkeur met een architect. Niet omdat het verplicht is, maar omdat het verstandig is. Een architect beschermt jou, garandeert de kwaliteit en beperkt je aansprakelijkheidsrisico.
Lees ook
Hoeveel kost een architect voor je verbouwing? Een prijsoverzicht 2026.
Lees ook: Wat maakt een architect écht goed? Zeven dingen die tellen.
*Lees jij verouderde / informatie of spellingsfouten, meld het dan via mail.